Mnemotechniki

Wiele jest technik pamięciowych, które doskonale sprawdzają się przy zapamiętywaniu dużych ilości prostych informacji. Przy ich pomocy można w bardzo prosty sposób zapamiętać listy przypadkowych słów, kolejność kart w talii czy nazwiska świeżo poznanych osób. Ale jak wykorzystać te metody do czegoś więcej? Co zrobić, jeżeli umiejętność szybkiego zapamiętania listy zakupów nie jest dla ciebie wystarczająca? To, co tu zaproponuję, to dość prosty, lecz złożony i wymagający trochę wysiłku by opracować system nauki, oparty w głównej mierze na mnemotechnikach.

Słowa klucze

Kiedy uczysz się do egzaminu, często informacje nie są uporządkowane w łatwe do przyswojenia zbiory. Podstawą uczenia się jest więc umiejętność przetwarzania informacji zawartych w tekście w słowa klucze – abstrakcyjne symbole, w których zakotwiczona jest dana porcja wiedzy. Taką porcją wiedzy może być jedno hasło, jeden akapit lub nawet cały rozdział z książki, o ile dane słowo klucz jest w stanie od razu przywołać treść tego, co reprezentuje.

Jeżeli na przykład chcesz zapamiętać jakąś definicję, wówczas ważne jest każde słowo, a także ich kolejność, więc prawdopodobnie większość słów będzie kluczowa. Jeżeli natomiast uczysz się historii rozwoju badań nad jakąś dziedziną, wtedy jeden symbol może reprezentować większą ilość informacji, które będziesz w stanie samodzielnie odtworzyć. Przykładowo: ucząc się o rozwoju badań nad pamięcią może wystarczyć jedno słowo kluczowe (np. CEG*), które od razu przywoła całą serię badań Ebbinghausa nad zapamiętywaniem*.

Jeden obraz wart więcej niż tysiąc słów. Drugim krokiem w tym podejściu jest przetwarzanie słów kluczy w obrazy. Język w toku ewolucji powstał stosunkowo niedawno, wzrok natomiast to najlepiej rozwinięty u ludzi zmysł. Nic więc dziwnego, że dużo łatwiej przychodzi nam zapamiętywanie obrazów i wydarzeń, niż słów, które wciąż są dla człowieka symbolami, mimo wszystko, dość abstrakcyjnymi. Aby to zrozumieć wyobraź sobie, że czytasz precyzyjny, kilkustronicowy opis pomieszczenia, w którym się znajdujesz. Ile czasu zajmie ci, by go dokładnie przeczytać? Ile dodatkowo, by zapamiętać wszystkie szczegóły, lub chociaż ogólny zarys? Prawdopodobnie dość dużo. Jeżeli natomiast wejdziesz do tego pomieszczenia osobiście i poświęcisz chwilę, by się rozejrzeć, w krótkim czasie zakodujesz w pamięci informacje, których samo czytane zajęłoby ci dużo więcej. Jeśli cię to nie przekonuje, zrób inne ćwiczenie. Przypomnij sobie swój ulubiony film oraz ulubioną książkę. Z filmu prawdopodobnie pamiętasz wiele scen oraz postaci i łatwo ci odtworzyć zarys fabuły oraz kolejność wątków. Jeśli chodzi o książkę, sprawa wygląda dużo trudniej, a to, co pamiętasz, i tak przyjmuje formę obrazów, które wytworzyła twoja wyobraźnia czytając tekst.

Ćwiczenie
Korzystając z tekstu, przygotuj słowa kluczowe, odzwierciedlające główne informacje. Pamiętaj, aby te słowa wywoływały na tyle silne skojarzenia, by od razu przywołać treść tego, co reprezentują.

Przetwarzanie tekstu złożonego z dużej ilości informacji na reprezentujące je słowa kluczowe, a następnie na obrazy, tylko pozornie jest trudnym zadaniem. Jego opanowanie wymaga trochę wprawy i odpowiedniego przygotowania. Nie trzeba przy tym wcale mieć bujnej wyobraźni, czy artystycznych zapędów, wystarczy kilka prostych ćwiczeń. [ćwiczenia na koncentrację].

Jeśli masz już za sobą odpowiednie przygotowanie, pora przejść do bardziej zaawansowanych technik pamięciowych:

Łańcuchowa metoda skojarzeń

          Jest to jedna z prostszych technik pamięciowych. Polega na tworzeniu historyjki, w której obrazy symbolizujące poszczególne słowa, łączą się ze sobą, jak ogniwa łańcucha. Jeżeli chcesz zapamiętać fragment tekstu lub listę jakichś zagadnień, pierwsze co należy zrobić, to utworzyć odpowiednie słowa klucze. Na tym etapie ważne jest, aby te słowa wywoływały na tyle silne skojarzenia, by od razu przywołać treść tego, co reprezentują.

Kiedy już określisz jakich słów kluczy będziesz używać, po prostu popuść wodze wyobraźni i wymyśl historyjkę, w której poszczególne symbole kolejno łączą się ze sobą. Zastosuj wyraźne i silne skojarzenia między nimi, tak, by dokładnie wiedzieć, co z czym się łączy. Jest kilka zasad, dzięki którym zadanie to będzie łatwiejsze, a efekt dużo silniejszy:

Synestezja – tworząc wyobrażenia używaj wszystkich zmysłów. Większość z nas jest wzrokowcami i naturalnie ogranicza swoje historyjki do samych obrazów. Jednak im więcej zmysłów użyjesz, tym wyobrażenie nabierze bardziej realnych kształtów, a przez to zapamiętasz je o wiele lepiej. Wypełnij więc swoje historie dźwiękami, zapachami, smakiem, czuciem, a zobaczysz, jak łatwo będzie ci je sobie później przypomnieć.

Emocje – świat zewnętrzny odbieramy nie tylko zmysłami, ale także odczuwamy. Wprowadzenie emocji do twojej historii jest świetnym sposobem na to, by jeszcze lepiej utrwalić ją w pamięci. Emocje są zupełnie inaczej zapisywane w naszym mózgu, a odpowiedni kontekst emocjonalny może zadecydować o tym, że jakieś, z pozoru nieistotne wydarzenie, zapamiętasz na całe życie. Wykorzystaj to!

Akcja – zadbaj o to, by dostarczyć jak najwięcej akcji. Im bardziej „żywe” będą twoje historyjki, tym więcej skojarzeń utworzysz. Wprowadź dynamikę, ruch, powiązania między poszczególnymi elementami. Stwórz swój własny film akcji.

Absurd – zapomnij o logice. Nasza podświadomość nie posługuje się spójną koncepcją czasu, miejsca czy osoby. Wystarczy, ze przyjrzysz się swoim snom, rzadko kiedy rządzą się one ogólne przyjętymi prawami fizyki. Użyj tego w swoich wyobrażeniach. Wprowadź elementy absurdalne, niecodzienne, śmieszne, a utworzysz historię, którą trudno będzie zapomnieć.

Detal – diabeł tkwi w szczególe. Zadbaj o każdy element swoich wyobrażeń. Zobacz ich kształt, wielkość, kolor, wysokość i brzmienie dźwięku, smak, zapach, słowem – wszystko, co sprawi, że będą bardziej „żywe”.

Ćwiczenie
Używając słów kluczy z poprzedniego ćwiczenia, utwórz historyjkę, która łączy ze sobą kolejne wątki. Skorzystaj z powyższych zasad, aby wzmocnić efekt.

Metoda zakładek

Podstawowe zasady wszystkich opisanych tu metod mnemotechnicznych pozostają podobne. Metoda zakładkowa, jeśli chcesz ją wykorzystać do zapamiętania fragmentu tekstu lub listy zagadnień, podobnie jak poprzednia, wykorzystuje słowa klucze oraz, utworzone na ich podstawie, obrazy. Działają tu również te same zasady, dzięki którym wyobrażenia i skojarzenia są silniejsze (synestezja, emocje, akcja, absurd, detal). Różnicą jest to, że zamiast łączyć poszczególne elementy ze sobą, każdy z nich łączysz z przygotowaną wcześniej zakładką. Co to takiego?

         Zakładki (zwane czasami hakami lub wieszakami) to obrazy mentalne, które przyporządkowujesz liczbom od 1 do 10. Tworzy się je, przyporządkowując każdej liczbie obraz, podobny do niej ze względu na kształt (jedynka będzie np. długopisem, dwójka – łabędziem itd.) lub brzmienie (raz – głaz, dwa – drwal itd.), ale o tym za chwilę. Na tak przygotowane zakładki, przy pomocy barwnych skojarzeń, „nakładasz” obraz tego, co chcesz zapamiętać. Dzięki temu jesteś w stanie zapamiętać w kolejności dowolną ilość elementów. Dlaczego dowolną ilość skoro zakładek jest tylko dziesięć? System zakładek można porównać do szafy, w której znajduje się dziesięć wieszaków. Wieszaki pozostają cały czas te same, natomiast ubrania, które na nich wieszasz, zmieniają się. Jeżeli masz do zapamiętania kilka zbiorów dziesięcioelementowych, wystarczy, że „zdejmiesz” poprzednie skojarzenia i zawiesisz kolejne. Jeżeli chcesz zapamiętać jednocześnie zbiór informacji, który składa się z więcej, niż dziesięciu elementów, możesz wprowadzić dla każdej dziesiątki jakiś element rozróżniający. Może być to kolor, dźwięk czy jakikolwiek inny szczegół, dzięki któremu rozpoznasz, w której dziesiątce znajduje się dana zakładka (np. 1 będzie długopisem, 11 różowym długopisem, 21 długopisem o smaku kawy itd.). Wydaje się to dużo bardziej skomplikowane, niż jest w rzeczywistości, najlepiej więc wypróbować tę metodę w praktyce.

Pierwszym krokiem będzie utworzenie zakładek. Najlepsze są takie, które wymyślisz samemu, jednak, aby łatwiej było zrozumieć metodę, opiszę dwa sposoby, razem z przykładowymi skojarzeniami.

Zakładki obrazkowe

          Pierwszy sposób to tworzenie zakładek obrazkowych. Polega na odnalezieniu obrazu, który kształtem przypomina daną cyfrę. Oto lista przykładowych skojarzeń:

1 – długopis, pióro, pędzel, świeca, kij, papieros, nóż

2 – łabędź, kaczka, dźwig, wieszak

3 – serce, koniczyna, bąble, kule

4 – krzesło, jacht, żagiel, strzałka

5 – hak, kobieta w ciąży, konik morski

6 – słoń, rynna, wisienka,

7 – kosa, chorągiewka, klif, laska

8 – bałwan, okulary, klepsydra, koła

9 – balon, fajka, kijanka, uchwyt w tramwaju

10 – Flip i Flap, pałka i piłka do baseballa, miecz i tarcza, włącz/wyłącz

Ćwiczenie
Teraz, korzystając z listy, lub tworząc własne skojarzenia, wybierz obraz dla każdej cyfry. Ważne jest, aby wybrany obraz wywoływał skojarzenia z cyfrą w sposób najprostszy i najłatwiejszy dla ciebie. Następnie umieść na kartce numery od 1 do 10, zapisz przy nich wybrane skojarzenia, a obok narysuj obraz przedstawiający każde z nich. Umiejętności artystyczne nie grają w tym momencie żadnej roli, ważne, aby obrazy były jak najbardziej żywe, kolorowe i wyraziste. Dzięki temu szybciej je zapamiętasz, a skojarzenia będą trwalsze. Kiedy skończysz poświęć chwilę, by powtórzyć sobie swoje zakładki. Przypomnij sobie je w kolejności od 1 do 10, potem wstecz, a następnie na wyrywki.

Rymowanki liczbowe

          Drugi sposób to tworzenie zakładek przez skojarzenia ze słowami, które rymują się z brzmieniem liczb (jeden – Eden, dwa – drwa itd.). Znów, najlepsze efekty osiągniesz wybierając swoje własne skojarzenia. Dla ułatwienia podam kilka przykładów:

1 – Eden, głaz, zraz (raz)

2 – drwal, ćma

3 – wszy, mży, krzyk

4 – sery, rowery

5 – pięść, część, grzęźć

6 – cześć, zjeść, wleźć

7 – Szwedem, Siewierz (śląskie miasto z pięknym zamkiem)

8 – łosie, prosię, w nosie

9 – dźwięk, gdzie wnieść

10 – dziecię, kieszeń, jesień

Podobnie, jak przy poprzedniej metodzie, zapisz wybrane skojarzenia i narysuj przedstawiające je obrazy. Użyj wyobraźni, zadbaj o detale, spraw, by skojarzenia zapadły w pamięć. Po zakończeniu powtórz je kilka razy, w dowolnej kolejności.

Po ukończeniu powyższych ćwiczeń, masz już 20 zakładek pamięciowych, których możesz używać łącznie (od 1 do 20), bądź zamiennie.

Drugi etap metody zakładkowej jest już zdecydowanie prostszy. Korzystając z tych samych zasad tworzenia wyobrażeń, które opisane zostały przy metodzie łańcuchowej, utwórz skojarzenia ze swoimi zakładkami. Jeżeli masz do zapamiętania jakiś zbiór elementów (mogą to być słowa klucze, mieszczące w sobie pewien zasób informacji, tytuły książek czy listy zagadnień), połącz je w pary z odpowiadającymi im zakładkami. Każda zakładka wyznacza kolejność danego elementu na liście. Metoda ta wymaga trochę praktyki, na początku więc poświęć trochę czasu na tworzenia barwnych i silnych skojarzeń. Jeżeli czujesz, że potrzebujesz trochę „rozruszać” swój mózg, skorzystaj raz jeszcze z ćwiczeń wspomagających wyobraźnię.

Metody mnemotechniczne, jak każda umiejętność, wymagają trochę czasu i wprawy, by opanować je dobrze. Co prawda od razu uzyskujesz efekty dużo lepsze, niż przy standardowych metodach zapamiętywania, to jednak warto mieć na uwadze, że to praktyka czyni mistrza.

Pałac pamięci

         Pałac pamięci to jednocześnie najstarsza, najtrudniejsza i najskuteczniejsza metoda mnemotechniczna. Stosowana była już przez starożytnych Greków, z czasem rozwijana i udoskonalana, co doprowadziło do powstania wielu wersji (metoda podróży, dom pamięci, rzymski pokój). Podstawowe zasady działania są podobne, jak przy poprzednich technikach, używamy tu słów kluczy oraz powstałych na ich podstawie obrazów mentalnych. Tworząc wyobrażenia, wykorzystujemy te same zasady, by wzmocnić efekt – synestezja, emocje, akcja, absurd, detal. Dodatkowym elementem jest zastosowanie techniki umiejscawiania.

Pierwszym krokiem jest utworzenie pałacu pamięci. Jest to bardzo szczegółowe wyobrażenie mentalne, przedstawiające jakieś pomieszczenie. Może to być zwykłe mieszkanie, dom z czasów dzieciństwa, lub całkowicie wymyślony przez ciebie obiekt. Ważne jest, aby dokładnie pamiętać jego plan, wraz z wszystkimi elementami. Zadbaj o to, by plan był jak najbardziej szczegółowy. Zapamiętaj dokładne umiejscowienie poszczególnych pomieszczeń, ich kolejność, umeblowanie, kolor ścian. Wprowadź ciekawe, wyróżniające się detale. Pamiętaj, że jest to wytwór twojej wyobraźni, tak więc wszystkie chwyty są dozwolone. Możesz ułatwić sobie zadanie, rysując, lub wypisując na kartce wszystkie elementy. Dzięki temu łatwiej ci będzie utrwalić sobie w pamięci ich umiejscowienie i kolejność. Może to być trochę czasochłonne na początku, ale z pewnością opłaci się w przyszłości, bowiem raz utworzony pałac to magazyn pamięciowy na całe życie.

Kiedy już mamy gotowy pałac pamięci, możesz, korzystając z techniki umiejscawiania, wprowadzić do pamięci niezliczoną ilość informacji. Wystarczy, że z każdym kolejnym elementem w twoim pałacu skojarzysz utworzone wcześniej słowa klucze. Przy umiejscawianiu informacji warto korzystać z zasad tworzenia skojarzeń. Aby związki były silniejsze, a efekt lepszy, możesz wprowadzić historyjki, które będą łączyć dany element pałacu pamięci z odpowiednim słowem kluczem. Możesz również przeznaczyć całe pomieszczenia do konkretnych zadań (np. długi korytarz przeznaczony będzie do pamiętania pewnych wydarzeń historycznych, przy pomocy zawieszonych na ścianach obrazów, itp.).

Raz utworzony pałac pamięci może ci służyć wiele razy, pozwalając zapamiętać różne, niezwiązane ze sobą tematy. Jeśli jednak boisz się, że informacje z różnych dziedzin mogą się pomieszać, za każdym kolejnym użyciem pałacu dodaj jakiś element wyróżniający, może to być kolor ścian, zapach, dźwięk, temperatura, atmosfera itp.

Swój pałac pamięci możesz stale rozbudowywać, dodając nowe elementy, jak pomieszczenia czy umeblowanie, dzięki czemu utworzysz magazyn pamięciowy o nieograniczonej pojemności.

Przejdź do:

 


©
 Copyright by Psychoedukacja Amadeusz Ley